Sagan

Stefán Karlsson handritafræðingur blaðar í í stórri skinnbók.

Orðið saga nær yfir æði margt í íslensku máli, s.s. frásagnir af ýmsu tagi, bæði mæltar og skráðar, langar sem stuttar, sannar eða skáldaðar. Orðið nær einnig yfir sögulega umfjöllun og á þessari vefsíðu verður rakin uppruni, saga og varðveisla íslenskra skinnhandrita, þó sér í lagi miðaldahandrita sem varðveist hafa úr safni Árna Magnússonar eða í Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn. Sú saga tengist Íslands- og bókmenntasögu æði náið en þó er leitast við að hafa handritin í forgrunni og greina frá menningarástandi og bóklegri iðju liðinna alda.

Íslendingar skráðu mun meira á eigin tungu á miðöldum en flestir nágrannar þeirra. Þau miðaldahandrit sem varðveist hafa fram á okkar daga eru þó aðeins talin brot af þeim bókakosti sem til var í landinu á ritunartíma þeirra. Engu að síður staðfestir handritavarðveislan að Íslendingar útfæra ritun á eigin tungu á sífellt fleiri sviðum og jafnhliða til einstakrar nýsköpunar sagnaefnis.

Skráðar fornsögur á borð við Íslendinga sögur eru þó jafnan höfundarlausar og nafnleysi einkennir einnig flest það handverksfólk og skrifara er unnu við bókagerð fyrstu aldir ritlistar í landinu. Þrátt fyrir það eru íslensk handrit ómetanlegar heimildir um ritmenningu þeirra veraldlegu og andlegu lærdómsmanna sem höfðu aðgang að menntun og efni á að láta gera sér bækur. Handritin sýna með efni sínu hvað fólki þótti mikilsvert að skrá á bókfell, hvort sem það voru lagabálkar, trúarleg rit, t.a.m. helgisögur eða -kvæði, fræðirit s.s. tímatal eða sagnfræði, sagnarit með sögum úr fortíð eða samtíð, forn kvæði og goðsagnir eða rímnakveðskapur.